هیچ کس چنین حقی ندارد که دعا را جای تدبیر بگیرد و تدبیر حذف شود

هیچ کس چنین حقی ندارد که دعا را جای تدبیر بگیرد و تدبیر حذف شود/

از هیچ ابزار عقلایی رزم و جهاد حق تخطی نداریم/

ما هستیم و عقل بشر، تجربیات بشری و سرمایه‌های محدود عقلانی و باید بر این اساس حرکت کنیم/

هرگز دعا جای تدبیر را نمی‌گیرد/

آیت‌الله محمد سروش محلاتی

استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه از هیچ ابزار عقلایی رزم و جهاد حق تخطی نداریم، گفت: باید کار متعارف و تدبیر عاقلانه انجام بدهی؛ البته امیدوار به نصرت الهی هم باشی و دعا هم بکنی.

شما حق ندارید از شیوه‌ها و روش‌های متعارف عقلایی عدول کنید و بگویید خداوند نصرت را خواهد رساند. انبیاء الهی نقشه را از جانب خداوند گرفته بودند، ما که چنین نقشه‌ای در دست نداریم؛ ما هستیم و عقل بشر، تجربیات بشری و سرمایه‌های محدود عقلانی و باید بر این اساس حرکت کنیم؛ و البته امیدوار به نصرت الهی هم باشیم و برای نصرت هم دعا کنیم. اما هرگز دعا جای آن تدبیر را نمی‌گیرد.

آیت‌الله محمد سروش محلاتی طی سخنانی با موضوع «الهیات نصرت و غلبه» در مؤسسه دارالزهرا(س)، گفت: در قرآن کریم آیات فراوانی وجود دارد که خداوند وعده نصرت و پیروزی به بندگان خود و به خصوص به انبیاء الهی داده است و این موضوع به تکرار در قرآن کریم دیده می‌شود. از جمله آیه «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ»؛ یعنی اگر به نصرت و یاری الهی بشتابید، خداوند هم یاری و کمک خودش را شامل حال شما می‌کند.

استاد حوزه علمیه قم افزود: وقتی ما این آیات را می‌خوانیم و واقعیت‌های تاریخی را هم مطالعه می‌کنیم، می‌بینیم گاهی انسان‌هایی برای یاری دین خدا برخاسته‌اند و به این نصرت و پیروزی هم نرسیده‌اند؛ کسانی که در حق بودن آنها تردیدی وجود ندارد و در اینکه نیت آنها نصرت الهی بوده، شکی نیست. اباعبدالله الحسین(ع) برای خدا حرکت کرد و هیچ گونه انگیزه دنیاطلبانه و یا اهداف قدرت‌طلبانه در حرکت حضرت وجود ندارد؛ در عین حال اباعبدالله الحسین(ع) و همه اصحابش به شهادت رسیدند. چرا این وعده الهی درباره اباعبدالله الحسین(ع) عملی نشد و حسین بن علی(ع) به پیروزی نرسید؟

وی تصریح کرد: وقتی انسانی در راه خدا قیام می‌کند و یا گروهی در راه خدا حرکت و قیام می‌کنند و یا یک کشوری یک حرکت سیاسی با هدف مقدسی را آغاز می‌کند، چقدر می‌تواند روی این وعده نصرت الهی حساب کند؟ اگر حساب باز کنیم، آن وقت یعنی کسانی که برای احقاق حق قیام می‌کنند، قطعا باید به موفقیت و پیروزی برسند؛ چون خداوند وعده فرموده است. قطعا این وعده الهی حق است. پس چرا دیده می‌شود که افرادی به اهداف مقدس خود دسترسی پیدا نمی‌کنند؟

آیت‌الله سروش محلاتی یادآور شد: شما مکرر از رهبران انقلاب و نظام شنیده‌اید که وعده نصرت و پیروزی می‌دهند و این وعده را مستند به وعده الهی می‌کنند. یعنی نمی‌گویند ما به شما قول می‌دهیم که پیروز می‌شوید، می‌گویند خداوند به شما قول داده که پیروز می‌شوید.

بر اساس محاسبات ظاهری کسی که توان، نیرو و سلاح بیشتری در جنگ دارد، زمینه برای پیروزی او هست. ولی خداوند در قرآن کریم بالاتر از این محاسبات عادی قول داده که مؤمنین را نصرت و یاری کند. آیا ما مجاز نیستیم از ناحیه خداوند به مردم وعده بدهیم که نصرت و پیروزی از آن شما خواهد بود؟! اشکالی دارد که ما مردم را با وعده پیروزی به میدان بیاوریم و به آنها اطمینان بدهیم که شما پیروز هستید؟! نه به خاطر اینکه توان شما بیشتر است، به خاطر اینکه برای خدا قیام کرده‌اید و در مسیر حق هستید، شما قطعا پیروز می‌شوید.

وی افزود: اگر منظور از پیروزی «غلبه بر دشمن» است، سپاهی که در کربلا به موفقیت و غلبه ظاهری رسید، سپاه عبیدالله بود؛ اما اگر می‌خواهید یک تفسیر اعم از پیروزی داشته باشید، یعنی پیروزی معنوی، که در طول تاریخ حسین بن علی(ع) پیروز شد؛ نه روز عاشورا و در کربلا. پس دیگر از این آیات نمی‌توانیم برای پیروزی نظامی بر دشمن استفاده داشته باشیم. ممکن است در میدان مبارزه با دشمن ما به طور کلی شهید شویم؛ ولو اینکه بر حق باشیم. قرآن اصلا وعده نصرت و پیروزی ظاهری برای ما ندارد.

استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه آیات قرآن در زمینه کمک و یاری الهی دو گونه است، تصریح کرد: نوع یا دسته اول آیاتی است که خداوند پیروزی را برای فرد یا گروه خاص تضمین می‌کند؛ و این تضمین به این شکل است که راه خاصی را نشان می‌دهد و می‌گوید از اینجا بیایید و من شما را به پیروزی می‌رسانم. فرعون تصمیم می‌گیرد هر پسری که به دنیا می‌آید را به قتل برساند. خداوند به مادر موسی(ع) وحی کرد که من این بچه را حفظ می‌کنم؛ و طرحش را هم خود خدا داد و نتیجه را هم خدا بر عهده گرفته است.

وی افزود: ما امروز بر اساس عقل، فهم و تجربه بشری در هر جبهه‌ای تدبیر می‌کنیم. اینکه ما در تشخیص این راه و طراحی نقشه به صواب یا خطا رفته‌ایم، به خودمان مربوط می‌شود و تضمین الهی در این قسمت وجود ندارد. اصلا گاهی اوقات نقشه خاصی که خدا برای انسان‌های خاصی در گذشته داشته را ما امروز مجاز نیستیم عمل کنیم.

اگر یک مادری امروز نسبت به بچه خودش احساس خطر کند، حق دارد او را به دریا بیاندازد؟! شرعا مجاز نیست. ما باید بر اساس سرمایه‌ها و داشته‌های خودمان عمل کنیم.

آیت‌الله سروش محلاتی تأکید کرد: باید کار متعارف و تدبیر عاقلانه انجام بدهی؛ البته امیدوار به نصرت الهی هم باشی و دعا هم بکنی. شما حق ندارید از شیوه‌ها و روش‌های متعارف عقلایی عدول کنید و بگویید خداوند نصرت را خواهد رساند.

انبیاء الهی نقشه را از جانب خداوند گرفته بودند، ما که چنین نقشه‌ای در دست نداریم؛ ما هستیم و عقل بشر، تجربیات بشری و سرمایه‌های محدود عقلانی و باید بر این اساس حرکت کنیم؛ و البته امیدوار به نصرت الهی هم باشیم و برای نصرت هم دعا کنیم. اما هرگز دعا جای آن تدبیر را نمی‌گیرد.

وی ادامه داد: اگر خدای ناکرده کودک من مریض شود و بخواهم درباره درمان او تصمیم بگیرم، شیوه درمان را باید به پزشک متخصص محول و دعا هم بکنم؛ اما بر خلاف دستور پزشک متخصص و خبره و با کنار گذاشتن روش‌ها و شیوه‌های متعارف عقلایی درمان، بگویم دعا کرده‌ام و درست می‌شود؟! اسلام به ما چنین اجازه‌ای داده است؟!

هیچ کس چنین حقی ندارد که دعا را جای تدبیر بگیرد و تدبیر حذف شود؛ یا خلاف تدبیر عمل کنیم و بگوییم خداوند با دعای ما این بی‌تدبیری ما را جبران می‌کند. ما مجاز به این کار نیستیم.

استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه اصل نصرت الهی درست است، اظهار داشت: ما می‌خواهیم به کدام نصرت استناد کنیم؟ نصرت نسبت به نقشه‌ای که خدا به افراد داده، برای ما قابل استناد نیست. اینها در واقع معجزات الهی است و ممکن هست برای افرادی در عصر و زمان ما هم اتفاق بیفتد ولی به عنوان قاعده نمی‌شود روی آن حساب کرد.

خود ما نقشه را طراحی می‌کنیم و نمی‌دانیم این نقشه از نظر ارزش و اعتبار چقدر کارآیی دارد؟ ما نباید خودمان را مقایسه کنیم. تنها ابزار ما این است که از هیچ یک از ابزارهایی عقلایی که در میدان رزم و جهاد باید به آنها توجه داشت، حق تخطی نداریم.

وی گفت: نصرت الهی به معنای تضمین شیوه‌ها و روش‌هایی نیست که ما انتخاب می‌کنیم. نصرت الهی به معنا این نیست که ما الزاما در یک عملیات به موفقیت و پیروزی می‌رسیم. ۹۵۰ سال پیامبر بزرگ الهی حضرت نوح(ع) دعوت کرده و بعد دستور می‌آید که کشتی بساز. به هیچ کس نمی‌توان خطاب کرد که شما نصرت را خواهید دید.

حضرت امیر(ع) در نهج‌البلاغه می‌فرماید که گاهی دعا اجابت می‌شود، ولی خیلی زمان می‌برد. باز امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید گاهی چیزی که شما خواسته‌اید اجابت نمی‌شود، خدا جایگزین و اجابت می‌کند.

چیزی که می‌توانیم روی آن حساب کنیم این است که وقتی مسئولیت داریم به میدان برویم، اگر اصول موافق است و اجازه می‌دهد، انسان وظیفه دارد. اما پس از اینکه انسان مطابق با قاعده عمل کرد، باید بداند که از نصرت الهی هم برخوردار است. ولی ما آگاهی نسبت به شکل و زمان این نصرت نداریم.

آیت‌الله سروش محلاتی افزود: ما حق نداریم روی سنت نصرت الهی تأکید یک‌جانبه کنیم؛ سنت‌های دیگری هم وجود دارد و آنچه اتفاق می‌افتد نتیجه و برآیند مجموعه این سنن است. اباعبدالله الحسین(ع) به شهادت رسید و اهدافی که از قیام داشتند، به مرور تحقق پیدا کرد. آنها می‌خواستند اصل دین را از بین ببرند و امام حسین(ع) با خون خودش این خطر را برطرف کرد.

به نقل از جماران/