دریغ که در بر همان پاشنه میچرخد و میلنگد
دریغ که در بر همان پاشنه میچرخد و میلنگد/
ما تختهبند شرایطی هستیم که خودمان ایدهپردازی، طراحی و اجرا کردهایم/
هرنوع ارجاع به بیرون، جایی و زمانی بیرون از آنچه که در درون خودمان گذشته است، یک خطای مهلک است/
تلاش برای مهندسی افکار عمومی به جای برگزاری انتخابات واقعی، در نهایت موجب کاهش مشارکت و اعتماد عمومی شده است/
متن سخنرانی دکتر محمود صادقی دبیرکل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها در کنگره سراسری بیست و یکمین مجمع عمومی این حزب
بسم الله الرحمن الرحیم
قل انما اعظکم بواحده ان تقوموا لله مثنی و فرادی ثم تتفکروا
مقدم حاضران ارجمند (اساتید، نخبگان، اندیشمندان، دبیران کل احزاب و فعالان سیاسی و اجتماعی) را در کنگره انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها گرامی میداریم.
بیست و یکمین مجمع عمومی نهاد مدنی دیرپای انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها را در حالی گرامی میداریم که کشورعزیزمان برغم برخورداری از فرصتها و ظرفیتهای انسانی و طبیعی کمنظیری که بهره برداری بِخردانه و دوراندیشانه از آنها میتوانست کشور و ملت را در مسیر ثبات، توسعه و رفاه توام با امنیت قرار دهد؛ با چالشهای درهم تنیده، همافزا، پیچیده و گسترده انباشتی در عرصههای مختلف دست به گریبان است.
چالشهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و محیط زیستی که تصمیمات معارض با منافع و امنیت ملی و حتی گاه بیتصمیمی کارگزاران برای برون رفت از آنها و فرسایش اعتماد عمومی و شکنندگی مشروعیت نظام سیاسی، آینده بیمناکی را فراروی آحاد افراد جامعه قرار داده است.
وضعیت نامطلوب و نابسامانی که در مورد آن نوعی اجماع مرکب بین جناحهای مختلف درون نظام و حتی اپوزسیون خارج از نظام شکل گرفته است و با توجه به تحولات داخلی، منطقهای و جهانی چند ماه گذشته قابل پیشبینی است که در ماههای پیشرو ژرفا و گستردگی بیشتری خواهد یافت و حاکمیت نیز ظاهرا پاسخ روشن و امیدوارکننده ای جز فرافکنی و برخوردهای امنیتی با منتقدان و ناراضیان ندارد. وضعیتی که پیامد قهری آن تشدید بحرانها، بیثباتی اجتماعی و فروپاشی مشروعیت سیاسی خواهد بود.
همان مسئله ای که دشمن صهیونیستی را به اندیشه تهاجم به کشور، به خیابان کشاندن ملت و سرنگون سازی نظام برانگیخت. تلنگری که پس از جنگ ۱۲ روزه انتظار میرفت به تغییر در رویههای مراکز تصمیمگیری و تصمیمگیران در مقیاس داخلی بر پایه توسعه، مبارزه با فساد، کاهش فشارهای اقتصادی و معیشتی و تغییر در سیاست خارجی بر بنیاد منافع و امنیت ملی بینجامد اما دریغ که در بر همان پاشنه میچرخد و میلنگد.
دلایل و علل وضع موجود را میتوان بطور خلاصه در سه سطح رویکردی، ساختاری و عملکردی؛ طبقهبندی کرد:
- در سطح رویکردی فاصله گرفتن از اصولی مانند حاکمیت ملی، حاکمیت قانون، تقلیلگرایی در اسلامیت نظام از اصول و مفاهیم عمیقی چون “عدالت” و “اخلاق” به ظواهر، غلبه نگاه امنیتی-حذفی بر نگاه رقابتی-مشارکتجویانه، محدودشدن روزافزون آزادیهای مشروع، نادیده گرفتن حقوق بخشهای کثیری از جامعه، جریانسازی سیاسی به جای مدیریت عادلانه، ترجیح منافع یک جریان سیاسی یا فکری خاص بر منافع ملی و تلاش برای مهندسی افکار عمومی به جای برگزاری انتخابات واقعی که در نهایت موجب کاهش مشارکت و اعتماد عمومی شده است.
- در سطح ساختاری تداخل وظایف و اختیارات و وجود نهادهای موازی، فقدان مرجعیت شفاف و مسئولیتپذیری در سیاستگذاریهای کلان (اقتصادی و خارجی)، فرسایش تدریجی نقش نهادهای انتخابی (مجلس و دولت) و غلبه روز افزون حاکمیت فردی بر حاکمیت ملی، عدم شفافیت در حدود اختیارات و ابهام و تداخل وظایف نهادهای انتصابی و انتخابی، فقدان نظارت مؤثر و ضعف نهادهای نظارتی داخلی، قوانین و مقررات بوروکراتیک و ساختارهای اداری که با نیازهای جامعه مدرن و فضای جهانی تطبیق ندارند.
- در سطح عملکردی، عدم شایستهسالاری، ترجیح دادن تعهد سیاسی بر تخصص و کارآمدی در انتصابات، سیاستزدگی در تصمیمات فنی، اتخاذ تصمیمات اساسی اقتصادی، اجتماعی بر اساس ملاحظات کوتاهمدت سیاسی به جای برنامهریزی تخصصی و علمی بلندمدت، که منجر به ناکارآمدی و فساد گسترده شده است.
انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها به عنوان بخشی از بدنه اصلاحطلبی با تکیه و تاکید بر آرمانهای استقلال، عدالت و آزادی بر این باور است که تداوم وضع موجود جز تشدید ناکارامدیها و فرسودن اعتماد ملی و تهدید امنیت و ثبات کشور نتیجه ای در برنخواهد داشت
راهکارهای عملی و امکانپذیر
از منظر رویکردی اولین پیش نیاز برای اصلاح وضع موجود اعتراف به این است که اکنون ما محصول روندی است که خودمان طی کردهایم. ما تختهبند شرایطی هستیم که خودمان ایدهپردازی و طراحی و اجرا کردهایم. هرنوع ارجاع به بیرون، جایی و زمانی بیرون از آنچه که در درون خودمان گذشته است، یک خطای مهلک است.
ما به چیزی کاملا متفاوت از این واقعگرایی که دیر هم حاصل شده است نیاز داریم. ما به بازگشت به اخلاق در معنای دقیق آن، بدون هرنوع قیدی یا صفتی که آن را محدود و مقید و قابل تفسیر کند نیاز داریم. نباید این ضرورت محتوم و قطعی را با آرایههایی مثل «هوای نفس»، «دوری از خدا»، «فاصلهگرفتن از ارزشهای دینی» و هر آن چیزی از این قبیل آلوده و آغشته بکنیم. آنچه که ما نیاز داریم اخلاق و بازگشت به آن در وجهی کاملا شهودی و غریزی و فطری است، آنگاه که میگوییم« کسی اخلاقی یا غیراخلاقی است».
تغییر رویههای موجود در سیاست خارجی و اصلاحات ساختاری در نظام حکمرانی، تقویت انسجام و همگرایی ملی، تقویت زمینه های مردم سالاری و مشارکت سیاسی، اصلاح سیاستهای اقتصادی گریزناپذیر هستند. و امروز تنها از این طریق می توان به ایرانی امن، باثبات، الهام بخش، توسعهیافته، برخوردار و دارای تعامل سازنده و مؤثر با جهان رسید.
احیای جایگاه و اقتدار نهادهای انتخابی (مجلس و دولت) و کاهش دخالتهای غیرضروری در امور اجرایی و تقنینی، التزام به اصل حاکمیت قانون، تعامل فعال و سازنده با جامعه، تبدیل نهادهای حاکمیتی از موضع “آموزگار” به “خدمتگزار” و تسهیل گفتوگوی ملی با منتقدان و دانشگاهیان در فضایی امن و آزاد، شایستهسالاری فراگیر، تدوین و اجرای سازوکارهای شفاف و غیرقابل دور زدن برای انتصاب مدیران کلان (مبتنی بر تخصص، تجربه و سوابق شفاف، نه صرفاً تعهد سیاسی و ایدئولوژیک)، الزامی کردن شفافیت در کلیه فرآیندهای مالی، اداری و تصمیمسازی (مانند انتشار آراء کمیسیونهای مجلس، قراردادهای کلان دولتی، و عملکرد نهادهای عمومی غیردولتی)، بازنگری هدفمند در ساختارها، ارائه طرحهای کارشناسی و اجماعی برای رفع تداخل وظایف در حوزههای کلیدی (مثل فضای مجازی، اقتصاد و سیاست خارجی) با هدف مرزبندی روشن اختیارات و مسئولیتها، تقویت جایگاه دانشگاه، ارجاع مسائل کلان و راهبردی کشور به مراکز علمی-تحقیقاتی و استفاده عملی از نتایج پژوهشها و نظرات کارشناسان مستقل دانشگاهی در سیاستگذاریها، اصلاح قوانین انتخابات و تدوین و اجرای قانون انتخابات جامع که زمینه رقابت واقعی و حضور حداکثری مردم با سلایق مختلف در فرآیندهای انتخاباتی را فراهم کند.
انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها از فرصت کنگره سراسری خود استفاده میکند و آغازگر یک گفتوگوی ملی-دانشگاهی برای اصلاحات در سطوح مختلف ساختاری، رویکردی و عملکردی میشود.
انجمن همچنین بر لزوم تقویت قدرت جامعه بویژه جامعه نخبگانی برای تبدیل چالشها به فرصت و ناامیدی به امید و اقدام تاکید میکند.
موفق باشید.
۲۲ آبان ۱۴۰۵
