♦راهبرد اصلاحات در شرایط امروز جامعه ایران/
♦صادقی: بیانیه اخیر جبهه اصلاحات ایران، ارائه دهنده راههای اصولی برای برونرفت از وضعیت موجود است/
♦ظریفیان: پس از اینکه اختیارات دانشگاه از دولت به شورایعالی انقلاب فرنگی سپرده شد، دانشگاه دچار آسیبهای جدی شده است/
♦امینزاده: پافشاری و اصرار به ادامه مناقشه با دنیا و استقبال از تحریمها و انزوای بیشتر، کشور را به قهقرا میبرد/
♦جابجایی دیپلماسی ایران از وزارت خارجه به سپاه قدس در دو دهه اخیر و سپردهشدن عرصه دیپلماسی در سیاست خارجی به نهادهای نظامی، از عوامل آسیب پذیریهای کشور در سطح جهانی و بروز و تداوم وضعیت کنونی کشور است/
♦باید نظام را برای تغییر رویکرد و اصلاح اشتباهاتی که در ساختار نظامی- امنیتی حکمرانی و اداره کشور مرتکب شده است، قانع کرد/
♦سلیمانی: ادامه رویکرد کنونی و راهبردهای برآمده از آن در سیاست داخلی و خارجی، به صلاح ملک و ملت و در راستای منافع و امنیت ملی نیست/
♦درویشی: پیشنهاد تعلیق داوطلبانه غنیسازی در بیانیه جبهه اصلاحات در برابر رفع تحریمها خواسته شده، درحالیکه شرط رفع تحریمها در شیطنتهای رسانهای مخالفان قید نشده است/
گزارش نشست مقدماتی کنگره سراسری انجمن اسلامی مدرسین دانشگاها با عنوان «راهبرد اصلاحات در شرایط امروز جامعه ایران»
تهیه گزارش: مریم احمدی گیوی، عضو انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها
نشست مقدماتی کنگره سراسری انجمن اسلامی مدرسین دانشگاها با عنوان «راهبرد اصلاحات در شرایط امروز جامعه ایران»، روز چهارشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۴ در دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، با حضور دهها نفر از اعضای انجمن به صورت حضوری و مجازی برگزار شد.
در این نشست ابتدا دکتر محمود صادقی دبیرکل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاها، ضمن گرامیداشت زندهیاد دکتر علی ساعی، به بیان مواضع خود در مورد نقش جنبش اصلاحات در وضعیت کنونی کشور پرداخت.
راه باریک اصلاحات همواره از میانه این نوع ملاحظات و دوگانههای بهظاهر متعارض عبور کرده است.
به زعم این فعال سیاسی اصلاح طلب، جنبش اصلاحات در شرایط کنونی ایران، بویژه در شرایط پساجنگ ۱۲ روزه، در شرایط خطیر، بغرنج و تعیینکنندهای قرار دارد. از یکسو شرایط امنیتی کشور و لزوم توجه به منافع ملی و پرهیز از سوءاستفاده بیگانگان بهویژه رژیم صهیونسیتی و دولت آمریکا، نوعی محافظهکاری در بیان نقدها، مطالبات و انتظارات را به رهبران جنبش دیکته میکند. از سوی دیگر این خوف وجود دارد که فرو رفتن در لاک محافظهکاری در این شرایط به نوبه خود به ظهور چرخه جدیدی از فشارها، محدودیتها و انسداد سیاسی کمک کند. صادقی بیان کرد راه باریک اصلاحات همواره از میانه این نوع ملاحظات و دوگانههای بهظاهر متعارض عبور کرده است.
راه برونرفت از وضعیت بغرنج کنونی، آشتی ملی است که بر پایه آن میتوان بنبستهای موجود در سیاست خارجی را گشود و چالشهای پیش رو مانند مکانیسم ماشه و تحریمهای بینالمللی را مدیریت کرد.
دبیر کل انجمن مدرسین دانشگاهها، بیانیه اخیر جبهه اصلاحات ایران را ارائه دهنده راههای اصولی برای برونرفت از وضعیت موجود با توجه به دو ملاحظه فوق دانست. او گفت موضع جبهه اصلاحات ایران در این بیانیه این است که راه برونرفت از وضعیت بغرنج کنونی، آشتی ملی است. بر پایه تقویت سرمایه اجتماعی حاصل از آشتی ملی میتوان بنبستهای موجود در سیاست خارجی را گشود و با ابتکار عمل دیپلماتیک، چالشهای پیش رو مانند مکانیسم ماشه و تحریمهای بینالمللی را مدیریت کرد.
بیانیه اخیر جبهه اصلاحات در پرتو اصل نهم قانون اساسی قابل درک است که آزادی و امنیت از یکدیگر تفکیک ناپذیرند، نه باید و نه میتوان به بهانه استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادیهای مشروع را ولو با وضع قانون سلب کرد و نه میتوان به بهانه استفاده از آزادی کوچکترین خدشهای به استقلال و تمامیت ارضی کشور وارد کرد. جبهه اصلاحات ایران سعی کرده است متعهدانه و مسئولانه و البته صریح و بدون لکنت زبان، مطالبات و انتظارات جامعه را بیان کند.
اقتضائات دانشگاه در سرشت جهانی خود شامل استقلال و خودگردانی، آزادی آکادمیک، التزام اجتماعی و ارتباطات جهانی در دو دهه اخیر پس از اینکه اختیارات دانشگاه از دولت به شورایعالی انقلاب فرنگی سپرده شد، دچار آسیبهای جدی شده است.
در ادامه این برنامه، دکتر غلامرضا ظریفیان، به بحث چالشهای پیش روی نهاد دانشگاه در پس از انقلاب و دو دهه اخیر پرداخت. وی اقتضائات دانشگاه در سرشت جهانی خود را شامل استقلال و خودگردانی، آزادی آکادمیک، التزام اجتماعی و ارتباطات جهانی دانست که همه این اقتضائات در دو دهه اخیر دچار آسیبهای جدی شده است. بهویژه از دوره دولت احمدی نژاد، بسیاری ازاختیارات دانشگاه از دولت گرفته شده و به شورای عالی انقلاب فرهنگی سپرده شد.
امنیتیشدن دانشگاهها و اخراج و بازداشت دانشجویان و اخراج اساتید در سالهای قبل از دولت آقای پزشکیان به افزایش مهاجرت کمک کرد.
این عضو انجمن اسلامی مدرسین، گسترش کمیتگرایی در دانشگاه (۳۶۰۰ سایت) و گسست زنجیره ارتباطی بین دانشگاهها را از آسیبهای دیگر این نهاد علمی دانست که منجر به افزایش افت کیفی و ناکارآمدی فارغ اتحصیلان شده است. امنیتیشدن دانشگاهها و اخراج و بازداشت دانشجویان و اخراج اساتید در سالهای قبل از دولت آقای پزشکیان به افزایش مهاجرت کمک کرد.
ظریفیان در ادامه گفت در دولت پزشکیان تمام تلاش دولت و وزارت علوم این است که دانشگاه به جایگاه خود بازگردد، از فشار امنیتی بر دانشگاهها کاسته شود و مدیران شایسته بر مسند بنشینند؛ گرچه برخی از این تلاشها موفق و برخی نیز ناکام بوده است؛ ولیکن مدیریت آموزش عالی با وجود تمامی فشارهایی که وجود دارد، فهم درست از مسائل، گوش شنوا برای منتقدین و اراده برای بازگرداندن دانشگاه به جایگاه واقعی خود دارد.
ادعای نادرست بخشی از جریانات سیاسی: حتی هنگامی که بسیاری از فرماندهان نظامی و متخصصان هستهای خود را از دست دادهایم، به تجدید نظر در سیاستهای تکبعدی نظامی و اطلاعاتی کشور و نادیدهگرفتن ابعاد اقتصاد و توسعه و دانش و تکنولوژی تن نمیدهیم.
محسن امینزاده سخنران بعدی این نشست بود که به تبیین دیدگاههای خود در مورد وضعیت برونرفت کشور از بحران هستهای و شرایط بعد از جنگ ۱۲روزه پرداخت. وی گفت از دهه ۸۰ همواره در نوشتههایش نگرانیهای خود را در مورد سیاستهای تکبعدی و غیرهمهجانبه هستهای کشور تشریح کرده؛ ولی شنیده نشده است.
به باور امینزاده در دو سال گذشته، کشور با وضعیت بسیار دشواری مواجه شده و در همین شرایط دشوار هم همواره این ادعا مطرح شده که ما باید با تمام توان حتی به قیمت فروپاشی اقتصاد و توسعه و صنعت و تولید کشور، بایستیم و با تهدیدات جهانی مقابله کنیم و ما پیروز نهایی این میدان هستیم. حتی هنگامی که بسیاری از فرماندهان نظامی و متخصصان هستهای خود را از دست دادهایم، به تجدید نظر در سیاست های تکبعدی نظامی و اطلاعاتی کشور و نادیدهگرفتن ابعاد اقتصاد و توسعه و دانش و تکنولوژی تن نمیدهیم.
این فعال سیاسی با نقد این رویکرد گفت اگرچه ما به تواناییهای نظامی زیادی دست پیدا کردهایم، اما اقتصاد ما، تجارت و بانکداری ما، صنایع و دانش و تکنولوژیهای تولید ما از جمله صنایع نفت و انرژی و صنایع وابسته به آن، کشاورزی و آمایش سرزمینی ما، یعنی تمامی عرصههای توسعه ملی ایران بحرانی است و تقریبا تمامی ابعاد اقتصاد و تولید کشور با مشکلات بسیار جدی مواجه است. اما مسئولان در مقابل این بحرانها سکوت میکنند و عملا در نظام حکمرانی این بحرانها در یک فضای سلطه نظامی- امنیتی به حاشیه رانده شده و نادیده گرفته میشود.
این دیپلمات سابق وزارت امور خارجه، تجربه جنگ ۱۲ روزه، ترور فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای، حمله به بسیاری از نقاط کشور توسط اسرائیل را بسیار تکاندهنده توصیف کرد. حملات موفقی که از تسلط اطلاعاتی بالای دشمن، ساختار قدرتمند اطلاعاتی آنها و شکست ساختار اطلاعاتی ما حکایت میکند.
به حاشیهراندن نقش کلیدی وزارت خارجه و جابجایی دیپلماسی ایران از وزارت خارجه به سپاه قدس در دو دهه اخیر و سپردهشدن عرصه دیپلماسی در سیاست خارجی به نهادهای نظامی، از عوامل آسیب پذیریهای کشور در سطح جهانی و بروز و تداوم وضعیت کنونی کشور است.
وی با بیان اینکه دیپلماسی، عنصر اساسی و تعیینکننده در تأمین اقتدار ملی و امنیت ملی هر کشور در صحنه جهانی است، به حاشیهراندن نقش کلیدی وزارت خارجه و جابجایی دیپلماسی ایران از وزارت خارجه به سپاه قدس را در دو دهه اخیر و سپرده شدن عرصه دیپلماسی در سیاست خارجی به نهادهای نظامی را از عوامل آسیب پذیریهای کشور در سطح جهانی و بروز و تداوم وضعیت کنونی کشور دانست.
پافشاری و اصرار به ادامه مناقشه با دنیا و استقبال از تحریمهای بیشتر و انزوای بیشتر، کشور را به قهقرا میبرد.
این صاحبنظر سیاسی گفت: دو راه پیش روی جمهوری اسلامی ایران متصور است: راه اول، مذاکره مقتدرانه با گرفتن حداکثر امتیازات ممکن و دادن کمترین امتیازات ممکن و ورود به عرصه روابط جهانی است. مانند ژاپن و چین و ویتنام و تقربیا تمامی کشورهای قدرتمند امروز جهان در عرصه اقتصاد و تکنولوژیهای نو. راه دوم، پافشاری و اصرار به ادامه مناقشه با دنیا و استقبال از تحریمهای بیشتر و انزوای بیشتر ایران است. راه حل غیر قابل قبولی که تداوم تهدیدات نظامی و تحریمهای سنگینتر بر کشور را در پی دارد و نه تنها باعث اعتلای کشور نمی شود، بلکه کشور را به قهقرا میبرد.
با چه ملاحظاتی، با چه ساختار سیاسی اقتصادی نظامی و دفاعی ،چگونه و با چه بودجه و توان و دانش و تکنولوژی و قدرتی میخواهیم میخواهیم با دنیا بجنگیم؟ پاسخ این پرسشها داده نمیشود
از منظر امین زاده، آنچه کشور را در شرایط دشوارکنونی قرار داده، اختلاف نظرهای راهبردی بر سر اقتدار ملی، امنیت ملی و منافع ملی است. اختلافاتی راهبردی که طبعا مسیر حرکت کشور به سوی اهداف بلندملت ایران را بهکلی تغییر میدهد. این که ما چگونه میخواهیم کشور را اداره کنیم؟ آیا میخواهیم با دنیا بجنگیم؟ چگونه و با چه بودجه و توان و دانش و تکنولوژی و قدرتی میخواهیم بجنگیم؟ با چه ملاحظاتی، با چه ساختار سیاسی اقتصادی نظامی و دفاعی میخواهیم با دنیا بجنگیم؟ پاسخ این پرسشها داده نمیشود.
باید نظام را قانع کرد برای تغییر رویکرد و اصلاح اشتباهاتی که در ساختار نظامی- امنیتی حکمرانی و اداره کشور مرتکب شده است. کشور باید از شرایط فعلی به سمت یک حکومت خردمند اندیشه محور، با اقتداری هدفمند حرکت و در این رویکرد که با نظامیگری داخلی و منطقهای میشود در مقابل جهان ایستاد و همه مشکلات کشور را حل کرد، بازنگری اساسی کند.
این دیپلمات پیشین، راهبردهای زیر را ارائه کرد: بازگشت حاکمیت به باورها و سیاست ها و هنجارهایی که ساختار قدرت ملی را بازسازی کرده و کشور را به وضعیت قابل قبول در منطقه و جهان برگرداند. باید نظام را قانع کرد برای تغییر رویکرد و اصلاح اشتباهاتی که در ساختار نظامی- امنیتی حکمرانی و اداره کشور مرتکب شده است. کشور باید از شرایط فعلی به سمت یک حکومت خردمند اندیشه محور، با اقتداری هدفمند حرکت کند.
حکومت باید درهای بسته جهان را به روی اقتصاد و صنعت و دانش و تکنولوژی کشور بگشاید، ساختار فروپاشیده اقتدار اقتصادی کشور را بازسازی کند، درباره تعریف امنیت ملی و اقتدار ملی ایران در عرصه بین المللی بازنگری کند و به احیای همه عناصر تاثیرگذار اقتدار ملی بهصورت متوازن تکیه کند و در این رویکرد که با نظامیگری داخلی و منطقهای میشود در مقابل جهان ایستاد و همه مشکلات کشور را حل کرد، بازنگری اساسی کند. توهم بزرگی که باعث فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شد.
دکتر داود سلیمانی، سخنران بعدی مراسم بود که به ارائه راهبردهای اصلاح طلبانه برای خروج کشور از بحرانهای موجود پرداخت. وی گفت با توجه به تجربیات حدود نیم قرن حاکمیت جمهوری اسلامی بر اساس دادههای آماری و در مقایسه با وضعیت کشورها، ادامه رویکرد کنونی و راهبردهای برآمده از آن در سیاست داخلی و خارجی، به صلاح ملک و ملت و در راستای منافع و امنیت ملی نیست.
رئیس دفتر سیاسی انجمن مدرسین به ارائه آسیبشناسی حکمرانی در وضعیت فعلی کشور پرداخت و مهمترین مسائل را به شرح زیر دانست:
- مبانی رویکرد اختیارشده توسط حاکمیت – چه آگاهانه و چه ناخودآگاه – با نوساناتی، مبتنی بر رویکرد ایدئولوژیک، اقتدارگرایی و فرمان است.
- استراتژی ها بر مبنای پارادایمها و رویکردها شکل میگیرند و ما نیاز به تغییر رویکرد داریم.
استراتژی و راهبرد تغییر رویکرد ایدئولوژیک، اقتدارگرایی و فرمان به رویکرد مشارکتی و دموکراتیک در ساختار حقیقی و حقوقی، به شیوههای مسالمتآمیز و بدون خشونت را راهبرد اصلاحات است که این امر باید توسط حاکمیت پذیرفته شود،
وی مطرح کرد در نقطه حساس و تاریخی کنونی، تغییر رویکرد به رویکرد مشارکتی و دموکراتیک و به تعبیری پارادایم شیفت، ضروری و واجب است. این رویکرد، چشمانداز نوینی بهسوی دموکراسی و توسعه میگشاید. این فعال سیاسی اصلاح طلب، استراتژی و راهبرد تغییر در ساختار حقیقی و حقوقی، به شیوههای مسالمتآمیز و بدون خشونت را راهبرد اصلاحات دانست که این امر باید توسط حاکمیت پذیرفته شود، در غیر اینصورت چه بخواهیم و چه نخواهیم این تغییر، خود را با هزینههای کلان تحمیل خواهد کرد.
استراتژیهای اصلاحطلبی برپایه پاردایم شیفت و رویکرد مشارکتی و دموکراتیک، استوار است که به وحدت و انسجام ملی و بازگشت به اعتماد عمومی میانجامد.
وی استراتژیهای اصلاحطلبی را برپایه پاردایمشیفت و رویکرد مشارکتی و دموکراتیک، استوار دانست که تمامی عناصر و مولفههایی که به وحدت و انسجام ملی و بازگشت به اعتماد عمومی میانجامد، بر پایه همین امر است.
عضو هیئتعلمی دانشگاه تهران در ادامه، این استراتژیها را دربردارنده تغییرات در نظامهای تصمیمساز، تصمیمگیر، اجرایی، پایش و داوری و همچنین حکمرانی خوب را در گرو این تغییرات با سنجهها و شاخصهای شفافیت، پاسخگویی، مشارکت، حاکمیت قانون، اثربخشی و کارایی، عدالت و فراگیری و اجماعسازی دانست.
راهبرد تغییر ساختار، تابعی از تغییر رویکرد و استراتژی است که در دو بعد ساختار حقوقی و حقیقی ناگزیر است. به باور سلیمانی، انجمن اسلامی مدرسین دانشگاها به عنوان یک تشکل با مشی اصلاحطلبی میتواند در تغییر رویکردها و اتخاذ راهبردهای صحیح، نقشی تأثیرگذار ایفا کند.
آخرین سخنران نشست، دکتر فرهاد درویشی بود. محور ارائه وی، بیانیه اخیر جبهه اصلاحات بود. او مهمترین نکات این بیانیه را پیشنهاد تعلیق داوطلبانه غنی سازی در برابر رفع تحریمها، پایاندادن به حصر، بازگشت نظامیان به مراکز نظامی و کوتاهی دستشان از سیاست و اقتصاد و بازنگری در مدیریت و سیاستهای صدا و سیما دانست.
در بیانیه، پیشنهاد تعلیق داوطلبانه غنیسازی در برابر رفع تحریمها ارائه شده، درحالیکه شرط رفع تحریمها در شیطنتهای رسانهای برخی مخالفان حذف شده است.
دبیر دفتر سیاسی انجمن در ادامه به بیان دیدگاههای مخالف و موافق بیانیه پرداخت و مخالفان را در پنج گروه اصولگراها و رسانههایشان، افراد و احزاب موسوم به روزنهگشایان، منتقدان مستقل، گذرطلبان از حکومت، گروههای برانداز خارج از کشور و سلطنتطلبها دستهبندی کرد که هجمه بسیار وسیعی را به جبهه اصلاحات وارد کردهاند و در مقابل، بسیاری از موافقان نیز صراحت و شجاعت جبهه اصلاحات در نقد حکومت و مطالبه اصلاحات بنیادین در ساختارها و سیاستهای نظام را لازم دانستهاند وی به نکته مهمی اشاره کرد که پیشنهاد تعلیق داوطلبانه غنی سازی در برابر رفع تحریمها در بیانیه خواسته شده، درحالیکه شرط رفع تحریمها در شیطنتهای رسانهای مخالفان قید نشده است.
در پایان محمود صادقی عضو هیئترئیسه جبهه اصلاحات به بیان نکات تکمیلی در مورد روند تصویب بیانیه پرداخت. دبیرکل انجمن اسلامی مدرسین، بیانیه را حاصل کار کمیته سیاسی جبهه دانست که در مجمع عمومی با ۳۸ رأی موافق و یک رأی مخالف به تصویب رسید. وی انتشار رسانهای مخالفت عضو مخالف جبهه با بیانیه را خارج از چارچوب فعالیت احزاب و نوعی تخلف تشکیلاتی دانست.
